الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّكْرِ أَنَّ الْأَرْضَ يَرِثُها عِبادِيَ الصَّالِحُونَ « 1 » . همين‌طور آيهء إِنَّ الْأَرْضَ لِلَّهِ يُورِثُها مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَ الْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ « 2 » ، يا آيهء مَنْ يَرْتَدَّ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَ يُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكافِرِينَ « 3 » . به مردم خطاب مىكند مىگويد شما منّت به سر اسلام نگذاريد ، شما با خود خيال كرده‌ايد كه ما هستيم كه پرچم اسلام را به دوش گرفته‌ايم و چنين و چنان مىكنيم . اين يك كارِ شدنى است ، اگر شما نكنيد قومى ديگر اين كار را خواهند كرد . از آن تفاوت كه صرف نظر كنيم ، با اين جبر تاريخى كه اين آقايان مىگويند منطبق مىشود يعنى مىخواهد بگويد كه يك كار شدنى است . مثل اينكه اينها مىگويند كه قهرمانها نقش درجهء دوم را دارند نه درجهء اول . مىخواهند بگويند كه حادثه به حسب طبيعت اجتماع بايد رخ بدهد ، قهرمان نقش درجهء اول را ندارد . نه اين است كه قهرمان حادثهء تكاملى اجتماعى را آفريده ، بلكه اين حادثه به هرحال رخ دادنى است . منتها اين قهرمان اگر وجود پيدا كند حادثه را جلو مىاندازد ، اگر هم وجود پيدا نكند بعد يك قهرمان ديگرى پيدا خواهد شد ، كه ما قبلًا تشبيه مىكرديم به يك آب زيرزمينى كه از زيرِ زمين فشار مىآورد كه از يك جا بيرون بيايد . اگر يك جا زمين فاصله‌اش با آن خزانه‌هاى زيرزمينى كم باشد از آنجا منفجر مىشود . حالا اگر اينجا هم نباشد باز از يك جاى ديگر كه فاصله‌اش كمى بيشتر است بيرون مىآيد . بالاخره بيرون مىآيد و در آنجا نخواهد ماند . اين آيه هم اين مطلب را مىگويد . مَنْ يَرْتَدَّ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَ يُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكافِرِينَ . ما در خدمات متقابل اسلام و ايران گفته‌ايم كه اصلًا اسلام هميشه در مقابل مسلمين تعزّز به خرج داده ، هميشه گفته كه شما به اين احتياج داريد اين به شما احتياج ندارد ، اين نيازِ انسانيت است ، اين حامل و افرادِ خودش را پيدا مىكند ، شما خودتان را به اين تطبيق بدهيد اگر سعادت خود را مىخواهيد ، شما نجات دهندهء اسلام نيستيد اسلام نجات دهندهء شماست . اين حرفى هم كه اقبال در اين زمينه گفته حرف خيلى خوبى است كه از او نقل مىكنند . مىگويد من تاريخ چهارده قرن اسلام را مطالعه كردم ، در تمام اين چهارده قرن هيچ وقت مسلمين اسلام را نجات نداده‌اند ، هميشه اسلام مسلمين را نجات داده ؛ و حرف خيلى حسابى هم هست . يا آيهء ديگرى كه در سورهء الَّذِينَ كَفَرُوا است : وَ إِنْ تَتَوَلَّوْا يَسْتَبْدِلْ قَوْماً غَيْرَكُمْ ثُمَّ لا يَكُونُوا أَمْثالَكُمْ « 4 » اگر شما پشت كنيد ، بجاى شما قوم ديگرى را خواهد آورد ، آن وقت اين ضعفى را هم كه

--> ( 1 ) انبياء / 105 . ( 2 ) اعراف / 128 . ( 3 ) مائده / 54 . ( 4 ) محمد / 38 .